Solanke Ayomideji Taiwo ròyìn
Minisita Keji fún Ìlera àti Àlàáfíà Àwùjọ, Dókítà Iziaq Adekunle Salako, ti tún jẹ́rìí pé ìjọba àpapọ̀ ti pinnu láti ṣe àtúnṣe pátápátá sí eto ìlera orílẹ̀-èdè Nàìjíríà nípasẹ̀ ìmúlò pipe ti Nigerian Health Sector Renewal Investment Initiative (NHSRII) — apá pàtàkì nínú ètò “Renewed Hope Agenda” Ààrẹ Bola Ahmed Tinubu.
Dókítà Salako sọ̀rọ̀ yìí ní ọjọ́rú, Ọjọ́ 12, Oṣù kọkànlá, ọdún 2025, nígbà tó ń ṣe àsọyé pàtàkì rẹ̀ ní Ìpàdé Àtúnyẹ̀wò Ìlera Ọdọọdún Apapọ̀ (Joint Annual Review – JAR) tó wáyé ní Transcorp Event Centre, Abuja.
Ní àlàyé rẹ̀, Minisita náà pè ìpàdé náà ní “irin-àjò ìmúlò ìdánilẹ́kọ̀ọ́ àti ìtúpalẹ̀ àpapọ̀,” ó sì sọ pé ìpàdé JAR jẹ́ àyè tó dájú fún ìjọba, àwọn alábàáṣiṣẹ́pọ̀ ìdàgbàsókè, àti àwọn onílépa míì láti ṣe àfihàn bí ìlera orílẹ̀-èdè ṣe ń lọ ní abájọ ìlànà ìjọba Tinubu.
Gẹ́gẹ́ bí Salako ṣe ṣàlàyé, ètò àfojúsùn ìlera mẹ́sàn-án (nine-point health plan) nínú Renewed Hope Agenda kì í ṣe àfihàn òfin ṣoṣo, ṣùgbọ́n “àdéhùn” tó wà láàárín ìjọba àti àwọn aráàlú láti dáàbò bo àìlera àwọn ará Nàìjíríà àti láti jẹ́ kó rọrùn fún gbogbo ènìyàn láti ní àǹfààní ìtọju ìlera tó péye.
Ó ní pé, “Ìmúlò NHSRII kì í ṣe àfojúsùn fífi owó ná lọ́wọ́ nìkan — ìdókòwò ni, tó ní àfihàn èrè tó hàn gbangba,” ni Dókítà Salako sọ. “A ń ṣirò pé èrè tó tó ₦4.8 trillion lódọọdún ni yóò yọ́, nípa dídín àìlera tí a lè dáwọ̀ dúró kù, àti fífi ₦850 bilionu tí àwọn ènìyàn ń ná lọ́wọ́ fún ìrìn-àjò ìlera òkè òkun sílẹ̀ nínú orílẹ̀-èdè.”
Ó tún fi kún un pé àwọn ìtúnṣe wọ̀nyí ni a ń retí pé yóò dín ìkú àwọn obìnrin àti ọmọ kù ní 50%, dín àìdọ̀gba ọdún ìyè (life expectancy gap) tí ó wà láàárín àwọn ìpínlẹ̀ kù sí ìdájì, àti láti túbọ̀ lágbára ẹ̀ka ìlera Nàìjíríà sí i kí orílẹ̀-èdè lè ṣetán fún àjálù àjàkálẹ̀-arun tó lè tún ṣẹlẹ̀.
Nípa àwọn àṣeyọrí tó ti wáyé títí di àkókò yìí, Dókítà Salako ṣàlàyé pé Minisita Ìlera àti Àlàáfíà Àwùjọ ti dá àfihàn òfin ìlera tuntun mẹ́tàlá-dín-lọ́gbọ̀n (21) sílẹ̀ láti gbé ètò ìlera orílẹ̀-èdè sókè. Ó tún kede ìdásílẹ̀ ìwòsàn àgbà (tertiary hospitals) tuntun mẹ́tàlá (13), àárín ìtọ́jú àkàn tó dára jùlọ mẹ́fà (6 cancer centres of excellence), àti àwọn iṣẹ́ ìlera tó ní ipa tó lágbára ju 500 lọ káàkiri orílẹ̀-èdè.
Minisita náà tún sọ pé iṣẹ́ ń lọ lọwọ̀ láti gbooro ààbò ìlera (health insurance coverage), tún ilé ìwòsàn ìlera àkọ́kọ́ (PHC) ṣe àtúnṣe, àti láti tún ẹ̀ka ìwádìí ìlera orílẹ̀-èdè ṣe kí ó lè ṣàfihàn àfojúsùn àti àǹfààní àwọn ará Nàìjíríà.
Nípa ìṣúná ẹ̀ka ìlera, Dókítà Salako jẹ́wọ́ pé bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé ìṣúná ìlera orílẹ̀-èdè kò tíì dé àfojúsùn 15% tó wà nínú àdéhùn Abuja Declaration, ànfààní kan ti bẹ̀rẹ̀ sí hàn. Ó tún jẹ́rìí pé minisita náà ń ṣiṣẹ́ pọ̀ pẹ̀lú Àṣòfin Àpapọ̀ (National Assembly) láti gbé àfikún owó ìpèsè Ìtọju Ìlera Ìpilẹ̀ (BHCPF) sókè láti 1% sí 2% nínú ìṣúná apapọ̀.
Ó ní, “A tún ń yí àtẹ̀jáde owó padà láti fí ọ̀nà àbájáde hàn. Nípasẹ̀ BHCPF àti àwọn àfihàn (DLIs), a ń tú owó sílẹ̀ fún àwọn èso tó lè fìdí rẹ̀ múlẹ̀.”
Dókítà Salako tún sọ pé ìjọba yóò gbìmọ̀ láti ṣe àfikún sí ìdásílẹ̀ àwọn oṣiṣẹ́ ìlera, nípa ètò fífi àwọn oṣiṣẹ́ tuntun kó sílẹ̀ àti fífi ọ̀nà mọ́ láti dá àwọn tó wà ní òkè òkun padà sílẹ̀ fún orílẹ̀-èdè.
Ó tún darúkọ àṣeyọrí tó wáyé nípa ìtúnṣe oní-nọ́mbà (digital transformation) nínú ẹ̀ka ìlera nípasẹ̀ Nigeria Digital in Health Initiative, tó ń sọ́pọ̀ ẹgbẹẹgbẹ̀rún ilé ìwòsàn káàkiri orílẹ̀-èdè, tó sì ti ṣàkọsílẹ̀ ìtọju ọ̀pọ̀ mílíọ̀nù aláìsàn. Ó tún tọ́ka sí Power 4 Health Initiative, ètò tó ń dojuko ìṣòro agbára (ina) nínú iṣẹ́ ìlera.
Dókítà Salako rọ gbogbo ìjọba ìpínlẹ̀ láti dá àfikún owó sílẹ̀ fún BHCPF àti láti fi owó míì sílẹ̀ fún ètò ààbò ìlera (health insurance). Ó tún pe àwọn alábàáṣiṣẹ́pọ̀ àgbáyé láti bá ìjọba ṣiṣẹ́ nípasẹ̀ NHSRII, àti àwọn olùdókòwò aládáni láti dá owó sílẹ̀ nínú ìṣelọpọ àwọn ohun èlò ìlera, irinṣẹ́ ìtọju, àti ajẹ́sára ní orílẹ̀-èdè.
Ó fi ìyìn fún àwọn àlùfáà àti olórí àdúgbò, fún ipa tí wọ́n ń kó láti gbé ìwà àtàwọn ìṣe tó dára lórí ìlera soke, àti láti dènà àwọn ìṣe àtijọ́ tó ń ba ìlera jẹ́, ní fífi béèrè pé kí wọ́n máa bá a lọ nípò ìmọ̀ràn ìlera lórí àgbègbè.
Ní ìparí, ó ní, “Renewed Hope Agenda jẹ́ ètò tó lágbára torí pé àwọn ìṣòro Nàìjíríà pọ̀ jùlọ. Ṣùgbọ́n ìrètí láìsí ìgbésẹ̀ jẹ́ àròsọ asán. NHSRII ni ìgbésẹ̀ tó máa yí ìrètí wa padà sí òtítọ́.”
